Svetozar Miletić (Mošorin, 22. februar 1826 — Vršac, 4. februar 1901)[1] bio je srpski advokat i političar. Miletić je bio gradonačelnik Novog Sada i jedan od najznačajnijih i najuticajnijih srpskih političara u Austrougarskoj druge polovine XIX veka. Bio je predsednik Družine za ujedinjenje i oslobođenje Srbije sa sedištem na Cetinju.

Biografija

Svetozar Miletić je rođen kao najstariji od sedmoro dece, u siromašnoj porodici. Otac Simeon - Sima, čizmar, poreklo vodi od Milete Zavišića iz Kostajnice, a majka Teodosija Toda Todora, rođena Rajić, potiče iz Bavaništa. Bivši srpski četovođa na turskoj granici, Mileta Zavišić se mnogo zamerio Turcima. Godinama je njegova četa upadala na tursku teritoriju, gde je napadala i pljačkala Turke. Zato se pod stare dane sa porodicom sklonio daleko od granice, u Bačku. Naselio se u mesto Miletić (Rac-Miletić), da zametne trag pred Turcima, koji su mu glavu tražili. Uzeli su kasnije Zavišići po svom domaćinu "Mileti", novo prezime Miletić. Miletin sin Sima i unuk Avram su se bavili trgovinom; prvi u Kaću a drugi u Mošorinu. Avram se javlja i kao vilovački učitelj 1785. godine. Avramov sin Sima bavio se čizmarskim zanatom koji je izučio u Novom Sadu, kod Bošnjakovića. Posle vandrovanja skrasio se u Mošorinu gde je zasnovao porodicu. U braku sa Todom Banaćankom izrodili su sedmoro dece, od koje je najstarije dete dobilo ime Avram, ali je ono odmah promenjeno u Svetozar.

Školovanje

Osnovnu školu pohađao je u rodnom mestu i bio "prvi đak". Obrazovanje je nastavio u bataljonskom središtu u Titelu, u nemačkoj školi. Otac ga je odveo u Novi Sad da ga upiše na neki zanat, ali kada su svratili kod poznanika zemljaka, desio se preokret. Advokat Aron Maletin kada je video školsko svedočanstvo sa odličnim uspehom iz 17 predmeta, ubedio je Simu da odustane od plana. Umesto na zanat, sina upisuje u Srpsku pravoslavnu veliku gimnaziju u Novom Sadu. U spomenici njenoj je ostalo zabeleženo da je Svetozar „najbolji đak koga je gimnazija ikada imala“ (Jovan Hadžić). Materijalno su ga tokom školovanja pomagali bogati, ugledni i plemeniti Srbi. Na molbu Miloša Svetića, primao je 100 f. godišnje pripomoći od tadašnjeg vršačkog vladike Josifa Rajačića.

Po položenoj maturi, upisuje se, 1844. godine na Evangelistički licej u Požunu (Bratislava) gde se uključuje u rad srpske đačke družine, koja broji 40 članova i koja deluje pod uticajem sveslovenskih ideja. Oni izdaju časopis Srpski soko, u kome Miletić objavljuje svoje prve književne i političke tekstove. Zanesen panslavizmom pod uticajem Ljudevita Štura, svom imenu dodaje ime Sveslav.

Revolucije

Po okončanju školovanja, prelazi na studije u Peštu, 1848. godine, gde ga zatiče početak burnih događaja – građanskih revolucija koje su te i naredne godine potresle Evropu. Njegove kolege ga optužuju da je veleizdajnik koji želi da dovede Ruse u Ugarsku, a kako se tih dana Srbima ne garantuje bezbednost u Pešti i Budimu, Miletić se vraća u Šajkašku. Uz put u svakom mestu udara u sva crkvena zvona, i širi revolucionarno raspoloženje među Srbima.

Odmah po dolasku odlazi u Čurug i Nadalj, gde agituje protiv odlaska Srba-Šajkaša na front u Italiju. Narod ga štiti od hapšenja, a on preko Sremskih Karlovaca odlazi u Beograd, gde pokušava da utiče na srpsku vladu da krene u rat protiv Turaka, te da tako započne opšte srpski ustanak na Balkanu. Srpska vlada, međutim, na ovo nije mogla da pristane.

Majska skupština


Miletić se vraća u Karlovce gde prisustvuje Majskoj skupštini na kojoj je proglašena Srpska Vojvodina, izabran srpski vojvoda Stevan Šupljikac i izvikan patrijarh. Postaje član Glavnog odbora, ali ga patrijarh Rajačić šalje u Zagreb, da zajedno sa Jovanom Subotićem agituje kod Hrvata za stvar Srpske Vojvodine, želeći da ga skloni iz centra zbivanja, zbog njegovog radikalnog nacionalnog stava. Dvomesečni boravak nije naišao na razumevanje i podršku Hrvata, a Miletić se vraća u Vojvodinu. Potpuno razočaran, odlazi u Mošorin i više se ne uključuje aktivno u politička zbivanja.

Godine 1849, odlazi da nastavi studije, ali u Beč, gde uspeva da ostane zahvaljujući više nego izdašnoj stipendiji Mihaila Obrenovića. Studije okončava 1854. godine kada postaje doktor prava. Potom jedno vreme radi kao sudski pristav u Lugošu. Vraća se 1856. u Bačku, gde je položio 24. januara 1856. godine advokatski ispit u Novom Sadu i tu 1856-1857. godine otvorio advokatsku kancelariju u Dunavskoj ulici. Uskoro zasniva i porodicu, a sa advokaturom završava 1866. godine.

Politički život

U politički život vraća se serijom tekstova u Srbskom dnevniku u kojima razmatra situaciju u tadašnjoj Evropi, naročito na Balkanu, a najviše piše o stanju i perspektivama srpske nacije, naročito u Vojvodstvu Srbiji i Tamiškom Banatu, u šta je carskom odlukom pretvorena Srpska Vojvodina (i takvo Vojvodstvo ubrzo je ukinuto i inkorporirano u Ugarsku). Najznačajniji tekst koji se u tom periodu pojavio i koji je uneo preokret u srpsku politiku je objavljen uoči Božića 1861. godine, pod jednostavnim nazivom Na Tucin-dan 1860. Kako je tada već došlo do ukidanja Vojvodstva, Miletić konstatuje da je „Vojvodstvo umrlo, ali da takvo kakvo je bilo nikom nije trebalo“. No, mnogo važnije je da je za Srbe umrlo nešto drugo. Iako ne navodi decidno šta, jasno je da je mislio na srpsku odanost Beču i austrijskom caru od koga su Srbi očekivali potvrde svojih prava i privilegija. Miletić se zalaže za ostvarenje Srpske Vojvodine, ali u mnogo manjim granicama (etnički primerenijim i svrsishodnijim) od Vojvodstva. Do Srpske Vojvodine, po njegovom mišljenju, ne treba doći „preko cara“, već kroz saradnju i dogovor sa Mađarima. Ovaj tekst je u prvo vreme uneo pometnju među mlade Srbe, ali ga je potom, mlada liberalna srpska građanska inteligencija prihvatila i u narednih desetak godina, Srbi nastoje da tu saradnju ostvare. Međutim, kada se Ugarska nagodila sa Austrijom, 1867. godine, Mađari okreću leđa Srbima i započinju borbu protiv srpskih ciljeva. Od tada je Ugarska za njega još veći protivnik od Austrije. I bečki dvor i ugarska vlada nastojaće više puta da ga politički, ali i fizički likvidiraju.

Miletić i na Crkveno-narodnim saborima zastupa ideje liberalnog građanstva. Često je govorio: „Mi smo Srbi, ali i građani“. Ideali u javnom radu su mu bili sloboda, nezavisnost i ujedinjenje srpskog naroda.

Izvor Wikipedia