Petar Lubarda (Ljubotinj, kod Cetinja, 27. jul 1907 — Beograd, 13. februar 1974) bio je srpski i jugoslovenski slikar i akademik. Lubarda je bio redovni član Srpske akademije nauka i umetnosti i spoljni član Jugoslovenske akademije znanosti i umjetnosti.

Biografija

Autobiografski dokument koje je Lubarda sastavio pred kraj života. Izričito je tražio da navedeni podaci budu dio svih biografskih navoda o njemu. 
Lubarde potiču iz Herceg Novog odakle se sele tokom 18. veka. Osnovnu školu je pohađao u Ljubotinju, Cetinju i Herceg Novom, a gimnaziju u Herceg Novom, Splitu, Sinju i Nikšiću gde počinje da slika. Studije slikarstva započeo 1925. godine u Umetničkoj školi u Beogradu, a nastavlja kratko u Parizu 1926. na Académie des Beaux Arts. U Crnu Goru se vraća 1932. i iste godine dolazi u Beograd. U Parizu drugi put boravi od 1938. do 1940.

Prvu samostalnu izložbu imao je 1925. u Nikšiću a potom 1927. i 1929. u Parizu i Rimu.[5] Od 1927. godine učestvovao je na mnogobrojnim kolektivnim izložbama u zemlji i inostranstvu.

Bio je član Društva srpskih umetnika „Lada“ od 1938, Grupe „Samostalni“ od 1951, kao i ULUS-a, ULUCG-a i SULUJ-a.

Ratne godine od 1941. do 1944. provodi u zarobljeništvu u logorima u Nemačkoj i Italiji. U logoru je svakodnevno učestvovao u sahranjivanju ljudi i pritom je imao hroničnu upalu zglobova. Njegovog oca koji je bio oficir Kraljevine Jugoslavije, streljali su partizani. Lubarda je izvesno vreme, kao ideološki nepodoban, imao problema u umetničkoj karijeri.

Od 1945. radi kao profesor na Likovnoj akademiji u Beogradu. Godine 1946. odlazi na Cetinje gde učestvuje u formiranju prvih stručnih likovnih institucija u Crnoj Gori: otvara se Umjetnička škola na Cetinju u koji je bio predavač i direktor. Škola se 1947—1948. premešta u Herceg Novi. U Beograd se vraća 1950. godine gde ostaje do kraja života.

Dopisni član SANU postaje 1959, a redovni 1961. godine. U SANU je ostavio pismo u kojem zahteva da se pri svakom izlaganju njegovih dela obavezno naglasi da je po narodnosti Srbin.

Slikarsku zaostavštinu poklonio je Beogradu 1973. godine. Bio je oženjen Verom (umrla 2008. godine).[7] Njihova kuća je pretvorena u legat (Legat Atelje Petra Lubarde) i obnovljena 2012. godine,[8] nakon više godina propadanja.[9] Za publiku je otvorena 2014. godine.

Sahranjen je u Aleji zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu.

Godine 1997. ustanovljeno je najveće priznanje „Petar Lubarda“ koje se dodeljuje za likovnu umetnost u Crnoj Gori. Povodom 115 godina od rođenja objavljena je poštanska marka u Srbiji.

Slikarstvo

Slika Petra Lubarde posvećena Branku Pešiću, deo kolekcije Adligata
Petar Lubarda, Kosovski boj, 1953.
Slikarski put Petra Lubarde započinje tamo gde je rođen - u crnogorskom kršu i brdima koji su mu se trajno urezali u stvaralačku memoriju. Praktično, u svemu što je slikao, kao plastična matrica može se identifikovati taj prvi vizuelni pejzaž koji ga je od rođenja okruživao. Kao da se u svakom od kasnijih znamenitih ciklusa vraćao linijama, oblicima i koloritu krajolika koji je poneo i nosio ma kuda da se kretao Crnom Gorom, Srbijom, Evropom i svetom. Počeo je da slika na svojevrsni realistički način koji je već poprimio svetlo-tamne valerske odnose svetla koji su tragali za naglašenim govorom slikarske materije. Dramatika slikarskog prizora podignuta je na prelazu tridesetih u četrdesete godine, a simbolično je vidljiva u Zaklanom jagnjetu (1940).

Za ovu sliku su mnogi kritičari istakli da po surovosti prizora nagoveštava kataklizmu Drugog svetskog rata. Posle rata, Lubarda se upustio u dotad nepoznatu avanturu u srpskom i jugoslovenskom slikarstvu otvarajući potpuno slobodne puteve kreativnosti, najpre u manirizmu kolorističkog ekspresionizma, u kome je formu redukovao do granice prepoznatljivosti, a odmah zatim je svoje slikarstvo uveo u asocijativnu i apstraktnu fazu koja je definitivno obeležila ne samo njegov opus već i celokupno naše slikarstvo druge polovine 20. veka. Tokom trajanja rata i nekoliko godina potom, Lubarda nije stvarao njemu tipična dela visokog intenziteta i biografi smatraju da u tom periodu nije stvorio velika dela te da je bio u depresiji, što se ogledalo na njegovo stvaralaštvo.

Od istorijskog je značaja bila njegova izložba održana 1951. godine u Galeriji ULUS-a u Beogradu koja je pokazala ceo plastički program obnove našeg slikarstva posle epohe socijalističkog realizma i otkrila taj tanani prelaz iz ekspresivnog realizma u asocijativnu apstrakciju. Neka od najpoznatijih dela iz tog perioda su: Bitka na Vučjem dolu (1950), Guslar (1952), Konji (1953), Kosovski boj (1953).

Kolekciju od 54 svoje slike poklonio je Skoplju posle zeljmotresa 1963. godine. Ciklus od 26 slika poklonio je 1968. gradu Kragujevcu u znak sećanja na Kragujevački oktobar 1941.

Lubarda je sam navodio da je njegova umetnost ukorenjena u precima, tradiciji i kulturi kojoj pripada.

Kritika

Isidora Sekulić je smatrala da u Lubardinim slikama predela nema nikakvog uslađenja prirode, već su prikazani predeli jednostavno i jasno. Pavle Vasić Lubardin stil opisuje kao „prožet snažnom originalnošću”. Pisac i kritičar Stanislav Vinaver Lubardu naziva „velikim slikarom” i piše da je odlazio da posmatra Lubardine slike svaki dan čitavih mesec dana koliko je trajala izložba u ULUSu. Kritičar i istoričar umetnosti Milan Kašanin pisao je da je Lubarda „uravnotežen, zdrav i snažan” i „tipičan predstavnik vitalnih i umetničkih sposobnosti našeg čoveka”. Miša Bašičević piše da je Lubarda spojio dva izraza „nadrealistički” i „apstraktni”. Zoran Markuš naziva Lubardu „pesnikom epske dramatike” i piše da bi on sa svoja dva remek dela „Bitka na Kosovu” i „Put u Kosmos” mogao da uđe u svaku antologiju savremene svetske umetnosti. Mića Popović je za njega rekao da je „zaista genijalan slikar” i da je „ostavio delo za snove i za antologiju, za obimne ispire i usamljene šetače”. Dragoš Kalajić za ulogu Lubarde na domaćoj slikarskoj sceni piše „...pojavljuje se jedan autohtoni, izuzetni izraz svetskog značaja, čije je značenje imalo isključivo nacionalni karakter obuhvatajući geološku i istorijsku, folklornu i kulturnu osnovu zajednice”. Kalajić takođe primećuje da su Lubardine slike izražavale kolektivno nesvesno, kao i da je jedno od retkih dela koja mogu da vaspitavaju ljude.

Izvor Wikipedia