Aleksandar Despić (Beograd, 6. januar 1927 — Beograd, 7. april 2005) bio je srpski i jugoslovenski hemičar i tehnolog, redovni profesor Beogradskog univerziteta i akademik. Bio je potpredsednik i predsednik SANU 1994-1998.
Otac Aleksandra Despića, Ranko Despić (1891 — 1957) poreklom je iz Sarajeva. Sa druge strane, majka Vukosava poreklom je iz Vranja.
Despići su se prvobitno prezivali Kosovčić. Nakon podele porodice na četiri bratstva, jedan predak iz bratstva Slijepčevića se oženio devojkom Despom koja je bila poreklom iz imućnije porodice. Despa je preminula 1782. godine, nakon čega su njeni sinovi nazvani Despini sinovi, a nakon toga i Despići. Jedan od unuka Despe bio je Jovo, Aleksandrov pradeda. Njegovi pradeda i deda bili su veoma cenjeni i imućni trgovci krzna. Deda se školovao u Beču, nakon čega je zajedno sa bratom Maksom došao na ideju da u njihovoj kući osnuje prvo gradsko građansko pozorište u Sarajevu. Kuću je porodica poklonila Skupštini grada Sarajeva 1969. godine. Despića kuća je danas depandans Muzeja Sarajeva.
Ranko Despić je završio studije rudarstva u Leobenu kod Graca. Posle rata radio je u Senjskom Rudniku. U Beograd se preselio nakon nekoliko godina i tu je ubrzo postao načelnik Ministarstva šuma i ruda. Njegova ideja o objedinjavanju jugoslovenske industrije završena je pisanjem projekta po kom je stvoreno preduzeće Jugoslovenski čelik, sa središtem u Sarajevu. U jesen 1938. godine zajedno sa porodicom prelazi u Sarajevo, a nakon dve godine se ponovo vraća u Beograd. Posle rata radio je na poziciji načelnika u Ministarstvu rudarstva. Uporedo je radio i kao direktor preduzeća Rudnik.
Aleksandrov pradeda po majci, Mitke Stajić poslužio je kao istoimeni lik u drami „Koštana”, koju je napisao Bora Stanković. Vukosava je kao stipendista kraljevine uporedo studirala pevanje i medicinu u Pragu.
Obrazovanje
Pohađao je osnovnu školu „Vuk Karadžić“ u Beogradu. Prvi razred gimnazije završio je u Drugoj muškoj gimnaziji u Beogradu, drugi, treći i prvo polugođe četvrtog završio je u Sarajevu, a drugo polugođe četvrtog razreda završio je po povratku u Beograd u Devetoj muškoj gimnaziji. Pred kraj rata završio je osmi razred gimnazije u Šestoj muškoj gimnaziji, a maturu u Gimnaziji Kraljice Marije koja se nalazila u ulici Narodnog fronta.
Godine 1946, Despić je upisao studije na Tehnološkom odseku Tehničkog fakulteta u Beogradu. Kao jedan od posleratnih novoupisanih studenata Despić je studirao po novom nastavnom planu koji je podrazumevao da se studije produžavaju na pet godina. Godine 1948, kada je Despić bio na svojoj drugoj godini studija, Tehnički fakultet izlazi iz okvira Beogradskog Univerziteta. Nakon reorganizacije fakultet je postao Tehnička velika škola, a sam Tehnološki odsek je prerastao u Tehnološki fakultet.]Profesor Panta Tutundžić imao je veliki uticaj na Despića tokom njegovih studija. Tokom poslednje dve godine studija, Despić je bio stipendista na Katedri za fizičku hemiju i elektrohemiju i demonstrator kod profesora Pante. Tokom 1949. godine Despić je zajedno sa Paulom Putanov bio u naučnoj grupi Tehnološkog fakulteta. Ova naučna grupa imala je zadatak da ispita mogućost dobijanja sintetičkog kamfora iz alfa-pinena koji se dobija od ulja četinarske smole. Nakon nekoliko meseci rada dokazali su mogućnost izrade sintetičkog kamfora od domaćih sirovina klasičnim postupkom, ali i modernijim metodama. Godine 1950, njihov rad je na godišnjoj smotri studentskih radova proglašen za najbolji.
Diplomirao je na Tehnološkom fakultetu Univerziteta u Beogradu u junu 1951. sa srednjom ocenom 9.56. Nakon diplomiranja postavljen je za mlađeg industrijskog inženjera, a 1953. godine izabran je za asistenta na Katedri za fizičku hemiju i elektrohemiju na Tehnološkom fakultetu. Iste godine dobio je stipendiju Britanskog saveta koje mu je omogućila da se usavrši u Londonu. U Londonu je uspešno sarađivao sa profesorom Hilsom koji se bavio jonskom provodljivošću jonoizmenjivačkih smola, oblašću koja nije imala veze sa elektrodnom kinetikom. Despić je na kraju pristao da radi sa njim i saradnja je ubrzo prerasla u prijateljstvo. Hils i Despić su zajedno objavili tri rada u poznatom Britanskom časopisu. To su ujedno bili prvi Despićevi naučni radovi koje je objavio u inostranim časopisima. Nakon dve godine (1954) stekao je diplomu postdiplomskih studija u Londonu na Imperijalnom koledžu za nauku i tehnologiju (engl. Imperial College of Science and Technology), a godinu dana kasnije (1955) odbranio je doktorsku disertaciju (engl. Ionic Contuctance of Ion - Exchange Resina) na Univerzitetu u Londonu.
Karijera
Ubrzo po završetku doktorskih studija Despić se vratio u Beograd gde se prijavio na konkurs za naučnog saradnika 1957. godine. Iste godine je dobio poslovnu ponudu od Džona Bokrisa. Džon mu je predložio da u svojstvu starijeg naučnog saradnika radi na istraživanju iz oblasti kinetike elektrodnih procesa na Univerzitetu Pensilvanije u Filadelfiji. Despić je zajedno sa petnaestak saradnika radio po ceo dan na rešavanju različitih zadataka. Posebno se bavio problemima elektrohemijskog taloženja i rastvaranja metala, kao i problemima elektorhemijskog ponašanja tih materijala. Nakon dve godine vratio se u Srbiju u septembru 1959. godine. Na Univerzitetu Pensilvanija ponovo je boravio kao gostujući profesor i naučni saradnik godinu dana od februara 1966. godine. Tom prilikom je držao dva kursa, kurs Kinetike elektrodnih procesa i kurs o Direktnoj konverziji energije. Zajedno sa Bokrisom je objavio devet naučnih radova u međunarodnim časopisima. Bokris i Despić su se tokom celog života dopisivali, a od velikog broja Bokrisovih saradnika Despić mu je ostao najbliži saradnik i prijatelj. Osim u Filadelfiji, često je kao predavač gostovao u više univerzitetskih centara širom sveta, od čega 22 puta širom SAD.
Po povratku iz Amerike, Despić je nastavio da radi na Tehnološkom fakultetu. Na Tehnološkom fakultetu (danas Tehnološko-metalurški fakultet) prošao je sva zvanja do izbora za redovnog profesora 1971. godine, docent je postao 1959. a vanredni profesor 1964. godine. Fakultet je sve do devedesetih godina 20. veka bio dobro opremljen što je Despiću omogućilo da nesmetano radi. Takođe, na Fakultetu je predavao različite kurseve poput kursa Kinetike elektrodnih procesa za koji je napisao i skripta. Za potrebe kursa iz Osnova elektrohemije izdao je knjigu zajedno sa grupom saradnika. Predavao je i kurseve poput kursa Fizičke hemije, Koloidne hemije i Hemijske kinetike. U okviru Centra za multidisciplinarne studije Beogradskog Univerziteta držao je nastavu iz oblasti konverzije energije.
Izvor Wikipedia
