Svetozar Borojević od Bojne, (nem. Svetozar Boroević von Bojna; Umetić, kod Kostajnice, 13. decembar 1856 — Klagenfurt, 23. maj 1920) bio je feldmaršal austrougarske vojske, jedan od najistaknutijih austrijskih vojskovođa, ugarski (mađarski) plemić (od 1905) sa predikatom „od Bojna", i pravom da bude proizveden u mađarskog barona (od 1917), rođen u srpskoj pravoslavnoj porodici.

Rođen je u Umetiću, (Vojnoj granici), u srpskoj pravoslavnoj porodici. Otac natporučnik Adam Borojević, rodom iz sela Knezovljani, koje se nalazi pored sela Borojevići i Umetić, kod Kostajnice, bio je graničarski oficir, u vojnoj službi bio od 1845. godine, kada je stupio u 2. banijski graničarski puk (Grenzinfanterie Regiment number 11), da bi narednik postao maja 1849. godine, kada je primio Srebrnu medalju 1. reda, verovatno za zasluge u borbama protiv Mađara na području Mađarske i današnje Vojvodine, a 1869. godine unapređen je u poručnika i 1872. godine natporučnika (Oberleutnant). Izvesno je da je pre ženidbe dobio prvi oficirski čin.

Majka Svetozara Borojevića bila je Stana Borojević, rođ. pl. Kovarbašić od Zborišta, kćerka graničarskog natporučnika Adama pl. Kovarbašića od Zborišta[5], rodom iz plemićke srpske pravoslavne porodice iz sela Bojna kod Gline. Po majčinom rodnom mestu Svetozar Borojević je uzeo predikat „od Bojna“ kada je 1905. godine, na osnovu odlikovanja, dobio pravo na plemstvo. Iste godine, o prazniku Sv. Dimitriju, "visokoblagorodni" general Svetozar Borojević bio je u Karlovcima, kum na slavi (uz episkopa gornjo-karlovačkog Mihaila) srpskog patrijarha Georgija Brankovića.

Svetozar je imao brata Nikolu Borojevića i sestru Ljubicu udatu Babić.

Pukovnik Nikola Borojević od Bojne, brat Svetozara Borojevića, dobio je plemstvo 1917. godine, kada je već bio u penziji.

Uoči Prvog svetskog rata Frankovci, sledbenici Josipa Franka, antisrpski raspoloženi Hrvati, razorili nadgrobni spomenik roditelja Svetozara Borojevića, na pravoslavnom groblju u Petrinji.

U Drugom svetskom ratu od Borojevića iz Knezovljana, gde je rođen otac Svetozara Borojevića, na spisku ubijenih u koncentracionom logoru Jasenovac Nezavisne Države Hrvatske, je 35 Borojevića, od ukupno do sada evidentirana 442 Borojevića.[9] Od srpske porodice Kovarbašić na spisku ubijenih u koncentracionom logoru Jasenovac su 24 člana. 

Svetozar Borojević, završio je Vojnu akademiju u Viner Nojštatu (Wiener Neustadt, Bečko Novo Mesto), proizveden za pešadijskog potporučnika i uskoro završio ratnu školu (general-štabnu akademiju) u Beču i preveden u generalštabnu struku. Komandovao je osnovnom jedinicom u pešadiji. Kao generalštabni oficir bio je na položajima koji su odgovarali činu, a kao general bio je komandant domobranske divizije i domobranskog distrikta (Domobranskog okružnog zapovjedništva) u Zagrebu.

Svetozar Borojević posebno se istakao prilikom zauzimanja Bosne i Hercegovine 1878. godine, posebno Sarajeva, gde je odlukom Berlinskog kongresa, uvedena austrijska uprava, koja je trajala do 1918. godine.

Svetozar Borojević bio je 1875. godine poručnik 52. mađarskog pešadijskog puka sa sedištem u Gracu, u čijem sastavu je učestvovao u „Bosanskoj kampanji“ u akcijama kod Kaknja, Kolotića, Visokog i prilikom okupacije Sarajeva. Za izuzetno isticanje u toku ove kampanje, posebno prilikom brzog zauzimanja Sarajeva, odlikovan je Vojničkim krstom za zasluga sa vojnim dekoracijama 20. oktobra 1878. godine.

Kretanje u službi

Posle okupacije Bosne i Hercegovine 1878. godine nalazio se na raznim visokim položajima u vojsci. Kao general 1904. godine komandovao je Četrnaestom pešadijskom brigadom u Petrovaradinu. Bio je strog starešina koji je neobično držao do vojničkog morala i kažnjavao svakoga ko bi na bilo koji način osramotio uniformu (pogotovo pijanstvom ili osorno se ophodeći prema civilima). Bio je predavač, generalštaber i čelnik pješadijskih jedinica u miru.

Prvi svetski rat

Visoki čin feldmaršal-lajtanta dobio je pred Prvi svetski rat kada je na zajedničkim vojnim manevrima Austro-ugarske i Nemačke pobedio cara Vilhelma II.

U ratu 1914—1918. komandovao je Šestim korpusom, a 12. septembra 1914. godine dobio je komandu nad Trećom austrougarskom armijom i početkom oktobra je zauzeo tvrđavu Pšemisl, što je omogućilo privremeno dizanje opsade Pšemisla. Zatim su se njegove snage povukle na pozicije oko Limanove, na planinskom prelazu Dukla, i na drugim delovima Karpata, sprečavajući Ruse da izbiju na Dunav. Maja 1915. godine je primio armiju na Italijanskom frontu (Isonzo armija), kojom je komandovao i 1918. godine prilikom odstupanja austrougarske vojske od Piave ka Isonzu (Soča). Kao zapovednik fronta na Soči, Svetozar pl. Borojević od Bojne je 5. avgusta 1915. godine jednoglasno imenovan za počasnog građanina grada Ljubljane.

Priznanja i odlikovanja

Borojević je jedini Južni Sloven koji je stekao čin feldmaršal-lajtnanta. Pored mnogih odlikovanja 1916. godine je dobio i plaketu za vojne zasluge sa svojim likom.

Bio je nosilac brojnih odlikovanja kao što su komandirski krst Rumunske Zvezde (1900), Persijski orden Suca i Lava 2. stepena, orden Gvozdene krune 3. klase 1902, viteški krst Leopolda (1909), Veliki krst Gvozdene krune sa ratnim dekoracijama (1914), Veliki krst ordena Leopolda sa ratnim dekoracijama (1914), i Krst za vojne zasluge 1. reda (1915). Kada su ratnim ordenima pridodati mačevi retroaktivno ih je dobio za sva ratna odlikovanja.

Za svoje najveće uspehe postignute na italijanskom ratištu dobio je bronzanu (1915), srebrnu (1916) i zlatnu medalju (1916) sa trakom i mačevima za vojne uspehe koju je dobio dva puta (i 1917), zvezdu Društva Crvenog krsta, značku Marijinog krsta nemačkog viteškog reda, prusku Gvozdenu krunu 1. i 2. reda, srebrnu i zlatnu medalju Otomanske imperije, 1. i 2. red vojnog krsta za zasluge Meklenburg-Šverina i pruski orden za zasluge (1917).

Dobio je prvo viši a potom niži Vojni orden Marije Terezije dva puta, jer je od cara Karla direktno dobio komandirski krst tog ordena (1917), a raniji njegove molbe za dobijanje viteškog ranga istog odlikovanja, zbog zabune, dodeljene su tek posthumno.

Ugarsko plemstvo

Na osnovu ordena Gvozdene krune 3. klase, koji je dobio 1902. godine Svetozar Borojević je imao pravo da uputi molbu caru da bi mu bilo darovano plemstvo. Plemstvo mu je potvrđeno 1905. godine, a prema tadašnjem pravnom uređenju Austrougarske, kao dvojne monarhije, bilo ugarsko (mađarsko). Pošto su ukidanjem Vojne granice 1881. godine njene teritorije većim delom pripojene Mađarskoj, i pošto su i Vojvodina i Banovina Hrvatska bile deo Mađarske, plemstvo je jedino moglo da bude mađarsko. Darovanjem plemstva imao je pravo na predikat (od, fon) za šta je izabrao rodno selo svoje majke Stane Borojević, rođ. plem. Kovarbašić od Zborišta, Bojnu kod Gline.

Na osnovu Vojnog ordena Marije Terezije od 1917. godine imao je pravo na podizanje ranga plemstva na baronat. Međutim, Borojević se pogađao sa Bečkim dvorom tražeći da mu bude direktno dodeljen viši rang od barona, odnosno grofovska titula . Do kraja Austrougarske iduće 1918. godine ti pregovori nisu bili dovršeni.

Međutim, na nadgrobnom spomeniku, koji je poklonio bivši austrijski car, Borojević je upisan kao baron, što ukazuje na to da je možda naknadno, bivši austrijski car potvrdio titulu barona na koju je Borojević imao, kao dvostruki nosilac ordena Marije Terezije, dvostruko pravo.

Izvor Wikipedia