Anđelija Anđa Ranković (rođ. Jovanović; Izbište, kod Vršca, 26. april 1909 — Novi Dulići, kod Gacka, 11. jun 1942) bila je revolucionarka, učesnica Narodnooslobodilačke borbe i narodni heroj Jugoslavije.
Tokom školovanja u Vršcu priključila se omladinskom pokretu i 1927. postala član Saveza komunističke omladine (SKOJ). Naredne godine je prešla u Beograd, gde se zaposlila u tekstilnoj fabrici i tokom godine, zajedno sa starijim bratom Isom Jovanovićem, bila primljena u članstvo Komunističke partije (KPJ). Nakon uvođenja Šestojanuarske diktature 1929. proterana je u rodno mesto, gde je ostala tri godine.
Nakon povratka u Beograd, zaposlila se u fabrici čarapa. Zbog aktivnog političkog delovanja među omladinom i radnicima, kao i rada u organizaciji „Crvena pomoć”, bila je 1934. uhapšena i mučena u policiji. Godine 1935. udala se za revolucionara Aleksandra Rankovića, koji je od 1937. bio partijski funkcioner i član rukovodstva KPJ. Tokom 1936. i 1937, zajedno sa Vukicom Mitrović i Lepom Stamenković, aktivno je delovala među tekstilnim radnicima Beograda i bila u rukovodstvu sindikalnog aktiva. Godine 1939. ponovo je uhapšena i izvedena pred Sud za zaštitu države, a iste godine je dobila sina Milivoja Miću.
Nakon okupacije, 1941. boravila je u Beogradu, a u jesen iste godine je prešla na oslobođenu teritoriju, gde je u Užicu radila na kulturnom i političkom uzdizanju žena, kao i organizaciji pozadine. Nakon Prve neprijateljske ofanzive, sa glavninom partizanskih snaga se povukla u Sandžak, a potom u istočnu Bosnu, gde je marta 1942. stupila u Drugu proletersku brigadu. Nalazila se na dužnosti partijskog rukovodioca (zamenik političkog komesara) Druge čete Četvrtog užičkog bataljona.
Sa brigadom je učestvovala u borbama protiv četnika u okolini Vlasenice, blokadi ustaških uporišta u Rogatici i Han Pijesku, kao i borbama protiv Italijana i četnika, tokom njihove ofanzive na partizanske snage u proleće 1942. godine. Poginula je juna 1942. u napadu delova Druge proleterske brigade na položaje hercegovačkih četnika na brdu Gat, u blizini sela Novi Dulići, kod Gacka.
Za narodnog heroja proglašena je 6. jula 1953. godine.
Rođena je 26. aprila 1909. godine u selu Izbištu, kod Vršca. Poticala je iz siromašne zemljoradničke porodice. Njen otac Mateja Jovanović imao je šestoro dece. Dve starije sestre učile su krojački zanat, dok je Anđa, zajedno sa sestrom Danicom, nakon završetka osnovne škole u rodnom mestu, otišla u Vršac, gde je pohađala nižu gimnaziju (četiri razreda). Tokom školovanja priključila se revolucionarnom omladinskom pokretu. Bila je polaznik kursa esperanta, koji je u to vreme pohađao veliki broj pripadnika revolucionarne omladine. Dosta je čitala, posebno ruske klasike — Tolstoja, Dostojevskog, Turgenjeva i dr, a čitala je i marksističku literaturu. Godine 1927. primljena je u članstvo Saveza komunističke omladine Jugoslavije (SKOJ) i iste godine bila uhapšena zbog učešća u nekim skojevskim akcijama.
Pogibija
U toku neprijateljske ofanzive, maja 1942. postala je zamenik političkog komesara i član Kulturno-prosvetnog odbora Druge zlatiborske čete Četvrtog užičkog bataljona. Uprkos teškim ratnim okolnostima, Anđa je uspela da postigne određeni autoritet u četi. Iako tiha i povučena, u ophođenju sa borcima bila je neposredna. Interesovala se za svakoga, pa su se svi navikli na njenu pažnju i rado s njom razgovarali.
Zbog opasnosti da se hercegovački četnici iz Gatačke doline, povežu sa crnogorskim četnicima na Goliji i na taj način ugroze jedinice sa Vrhovnim štabom i ranjenicima, u rejonu Vrbnice i dolini Sutjeske, odlučeno je da tri bataljona iz Prve proleterske udarne brigade i Prvi i Četvrti užički bataljon iz Druge proleterske brigade, napadnu i razbiju četnike na brdu Gat, u blizini sela Novi Dulići, kod Gackog.
Usled skoro neprohodnog terena, bataljoni iz Prve proleterske brigade zakasnili su na početak akcije, pa je Štab Četvrtog užičkog bataljona, na čelu sa Lunetom Milovanovićem, nadajući se njihovom skorom dolasku, doneo odluku da u zoru 11. juna 1942. napadne četnike, koji su bili utvrđeni u ostacima austrougarske tvrđave. Brojno jači i dobro naoružani od Italijana, hercegovački četnici pružili su žestok otpor borcima Četvrtog bataljona, koji su, našavši se skoro u četničkom okruženju, odlučili na povlačenje tokom koga su stradala 32, a ranjena 23 borca, što je činilo jednu trećinu bataljona.
U toku napadu na Gat, Anđa je poginula pored mitraljeza, kojim je pokušala da zaštiti odstupnicu svojim borcima. Pored nje, među poginulima su se nalazile još tri partizanke — Desanka Popović (1920—1942) iz Arilja; Desanka Puzović (1926—1942) i bolničarka Kaja Stojanović (1924—1942) iz Užica.
Vest o njenoj smrti, Aleksandru Rankoviću, koji se tada nalazio u Šćepan Polju, dirljivim pismom saopštio je Milovan Đilas, a ovo pismo Vladimir Dedijer zabeležio je u svom ratnom dnevniku.
Izvor Wikipedia
