Josip Juraj Štrosmajer (nem. Joseph Georg Strossmayer; Osijek, 4. februar 1815 — Đakovo, 8. april 1905) bio je hrvatski biskup, političar, kulturni radnik i pisac. Jedan je od najznačajnijih i najuticajnijih Hrvata 19. veka.
Na prvom vatikanskom koncilu (1869 — 1870) u Rimu bio je jedan od najzapaženijih protivnika neograničene papske vlasti i tom se prilikom istakao kao vičan govornik održavši trosatni govor protiv dogme o papskoj nepogrešivosti, posle kojeg je s manjom grupom biskupa napustio Rim.
Štrosmajer je bio rodonačelnik hrvatske ideje jugoslovenstva. Nastavio je da neguje ideje ilirskog pokreta koje su imale za cilj da ilirsko, a potom jugoslovensko, ime posluži kao stepenica na putu ujedinjenja. Pod njegovim vođstvom obnovljena Narodna stranka je došla na vlast i donela program okupljanja jugoslovenskih zemalja Habzburške monarhije. Neki kritičari smatraju da je Josip Juraj Štrosmajer pod firmom jugoslovenstva krio svoje hrvatstvo, pa i velikohrvatstvo. Javno nije napadao Jevreje, zbog njihovih antihrišćanskih stavova u novinama iz Osijeka i Zagreba, ali je svoj negativan stav o njima, pravoslavcima i drugima, iznosio u svojim pismima Vanuteliju, papskom nunciju u Beču.
Poreklom iz kroatizovane nemačke vojničke porodice iz Osijeka, Štrosmajer je rođen 4. februara 1815. godine u Osijeku. Štrosmajerov pradeda se u Osijek doselio iz Gornje Austrije. U Beogradu je prezime Štrosmajer ostalo u lošem pamćenju, iz vremena austrijske vladavine u Srbiji (1718-1739). Tada se među naseljenicima u Beogradu pojavio Johan Georg Štrosmajer, trgovac iz Beča. Pod zaštitom administrativnog guvernera Srbije Princa Aleksandra od Vitemberga, bio je potkazivač i pomagač u bogaćenju, zbog čega su ulagane mnoge žalbe. Jedan iz porodice Štrosmajera kasnije se preselio u Osijek. Predak Štrosmajera je bio u vojnoj posadi osiječke tvrđave, kad su Turci prognani iz Slavonije, a Austrijanci utvrđivali grad. Taj predak je bio Nemac, Paul Štrosmajer, rodom iz Linca. Tu se oženio Slavonkom, katolkinjom (tada još katolici Slavonije nisu postali Hrvati) i priženio se u kući ženinih roditelja. Od tog Nemca nastaje velika porodica koja se zvala Paulovi. Kada je Štrosmajer postao biskup, počeli su se zvati Štrosmajerovi. Biskup je kasnije žalio što u mladosti nije uzeo prezime Paulov ili Paulović. Praunuk Paula bio je Ivan, rođen 1789. koji se oženio Anom Erdeljac. Kada je Ivan imao 90 godina, iz njihovog braka se rađa 5 sinova, među kojima je bio i Josip Juraj, najmlađi blizanac, rođen 1815. U rodnom Osijeku pohađao je narodnu školu i gimnaziju, a dvogodišnji filozofski tečaj završio je u katoličkom sjemeništu u Đakovu. Potom je pohađao visoko sjemenište u Budimpešti gde 1834. godine stiče doktorat filozofije. Godine 1838. je zaređen, i dve godine boravi u Petrovaradinu. Dve godine kasnije (1840) odlazi u Augustineum u Beč i 1842. godine postaje doktor teologije i profesor kanonskog prava na bečkom Univerzitetu, polaganjem disertacije o problemu crkvenog jedinstva. Od 1842. do 1847. godine profesor je đakovačkog sjemeništa, a potom je dve godine u Beču dvorski kapelan i jedan od trojice direktora u Augustineumu. U to doba predavao je i kanonsko pravo na Bečkom Univerzitetu.
Kao dvorski kapelan, u periodu od 1849—1859. godine, u doba austrijske kontrarevolucije odlučno je bio na strani bana Jelačića. Od 1860. godine pa narednih 13 godina vođa je Narodne stranke (1860—1873). U doba aktivnog bavljenja politikom smatrao je kako Austrija mora postati federativna država u kojoj će svi narodi doći do izražaja. Težio je ujedinjenju južnih Slovena u okviru Austrije pod vlašću Habzburgovaca. Nastojao je Austriji prokrčiti put na slovenskom jugu šireći njenu uticajnu sferu na južnoslovenske zemlje izvan granica austrijske države. Program Štrosmajerove stranke bio je u ovom: „Svi Slaveni (južni) ujedinjeni pod Habzburzima i pod Papom“.
Njegovim posredovanjem došlo je do konkordata između Vatikana i Crne Gore 1866. godine, a radio je na tome da i Rusija sklopi konkordat s Vatikanom. Imao je značajnu ulogu u osnivanju JAZU (Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti) 1867. u Zagrebu. Danas ta ustanova nosi ime HAZU (Hrvatska akademija znanosti i umjetnosti). Narodna stranka i vlada Kneževine Srbije su 1867. godine sklopile su sporazum o zajedničkom radu na stvaranju federativne južnoslovenske države. Takođe je igrao veliku ulogu u osnivanju zagrebačkog univerziteta 1874. godine.
Kao crkveni magnat raspolagao je ogromnim bogatstvom. Novčano je pomagao izdavačku delatnost kao i osnivanje narodnih čitaonica, i to ne samo u Hrvatskoj nego i u ostalim slovenskim zemljama: od Slovačke, Češke i Poljske do Makedonije. Zbog toga ima veliko poštovanje kod mnogih katoličkih Slovena (u Pragu postoji trg sa njegovim spomenikom).
Nakon stvaranja zajedničke države Srba, Hrvata i Slovenaca (kasnije Jugoslavije), stvoren je svojevrstan mit o jugoslovenstvu Štrosmajera i njegovog pomoćnika Račkog. U školske udžbenike Istorije Štrosmajer je predstavljan kao istaknuti zagovornik jugoslovenstva, kao ideolog nove države. Pojedini srpski intelektualci su ga po značaju za Srbe čak izjednačavali sa Svetim Savom.
Neki su namerno ali većina iz neznanja zanemarivali činjenicu o teškom položaju srpskog naroda u banskoj Hrvatskoj za vreme političkog delovanja Josipa Juraja Štrosmajera. Srbima je u njegovo vreme bilo osporavano nacionalno ime, zabranjeno da svoj jezik zovu srpskim, a i pristup politici je bio uskraćivan.
Radilo se na svesnom prikrivanju činjenica o formi tog jugoslovenstva (tj. jugoslavizma). Sam biskup Štrosmajer je godine 1883, izjavio da su Srbi glavni neprijatelji Hrvata. Štrosmajer jeste propovedao neku vrstu južnoslovenske države, ali pod apsolutnom vlašću habzburške dinastije i katoličke crkve, sa centrom u Zagrebu, BiH kao integralnim delom Hrvatske, Sremom kao delom Hrvatske.
Izbijanje zablude o Štrosmajeru među srpskom inteligencijom je počelo tek 90-ih, kada su nakon dugogodišnje zabrane objavljeni emigrantski spisi Jovana Dučića, i nakon objave naučnih dela istoričara Vasilija Krestića.
S druge strane, Viktor Novak je napisao o Štrosmajeru i njegovom vremenu knjigu biografskog karaktera (Magnum sacerdos) kojoj je Štrosmajer prikazan u pozitivnom svetlu kao pobornik jedinstva južnih Slovena. U drugoj svojoj knjizi, Magnum crimen, Novak piše o Štrosmajeru kao narodnom čoveku koji je bio pobornik ideje katoličke crkve koja služi narodu a ne rimskoj kuriji. Jedinstvo Srba i Hrvata vidi kroz jedinstvenu crkvu u kojoj bi liturgijski jezik bio crkveni staroslavenski.
Izvor Wikipedia
Štrosmajerov dan, godišnjica njegovog rođenja, obeležavan je u školama Kraljevine Jugoslavije. U pismu Jovanu Sundečiću, Antu Starčevića je nazvao paklenim luđakom.
