Nikanor Grujić (Lipovo, 13. decembar 1810 — Pakrac, 20. april 1887) bio je književnik, pesnik, crkveni govornik, vladika pakrački,[1] u pesništvu nazvan Srb Milutin. Na Majskoj skupštini 1848. bio je jedan od dva glavna govornika, te je posle njegova govora proglašena Srpska Vojvodina i izabran vojvoda.

Biografija

Rođen je kao Milan 13. decembra (1. decembra po julijanskom kalendaru) 1810. godine od oca Prokopija sveštenika, i majke Agripine rođene Kosić. Kao đak je bio najbolji pisac latinskih stihova i osobiti besednik. Školovanje je otpočeo u mestu rođenja, nižu gimnaziju završio je u Mohaču, višu u Pečuju. Godine 1837. stupio je u karlovačku bogosloviju, a 1841. zakaluđerio se u manastiru Kuveždinu i dobio je ime Nikanor. Kao brat manastira Kuveždina prešao je u Karlovce 1843. za pridvornog kaluđera - počasnog episkopa mitropolitu Rajačiću. Godine 1848. postao je protosinđel, i tada se istakao kao govornik na Majskoj skupštini u Karlovcima i na Sveslovenskom Kongresu u Pragu. U periodu 1850 — 1861. godine bio je arhimandrit manastira Krušedola, 1861. godine posvećen je za episkopa u Pakracu, a te godine se istakao i kao govornik na Blagoveštenskom saboru. Godine 1871. je imenovan za administratora Karlovačke patrijaršije na mesto smenjenog administratora, „narodnog patrijarha“, Arsenija Stojkovića, zbog čega je mnogo izgubio od popularnosti. Iako je ugarska vlada je preporučila potom Grujićev izbor za patrijarha, on 1874. godine ipak nije bio izabran. Bio je u sporu sa patrijarhom Germanom Anđelićem, zbog kojeg nije hteo doći u Karlovce. Uprkos patrijarhovoj zabrani napisao je 1885. godine žitije Svetih Ćirila i Metodija. On se tada povukao u Pakrac, i nije više dolazio u Karlovce do smrti. Jedini je od svih srpskih vladika proslavio hiljadugodišnjicu Sv. Ćirila i Metodija u Pakracu.

Umro je u Pakracu od posledica "vodene bolesti" 20. aprila (8. aprila po julijanskom kalendaru) 1887. godine.

Književni i naučni rad

U književnosti se javio 1836. godine svojim pesmama u Srpskomnarodnom listu. U početku se potpisivao krštenim imenom, a kad se s takim potpisom javi u Gajevoj „Danici" još jedan poeta — on svom ličnom imenu dodade i narodno: Srb-Milutin.

Počeo je pisati patriotske i sentimentalne pesme, koje su se već pre Branka Radičevića isticale čistotom jezika i narodnim duhom. Njegove su se pesme pevale kao narodne prvo po Baranji a potom i srpstvu, poput: "Lulo moja razbribrigo moja" ili "Belkina kuća na kraju".[4] Pedesetih godina, pod raznim potpisima, štampao je prigodne i alegorične pesme protiv bečkog apsolutizma. Godine 1861. izdao je epski, pobožno-patriotski spev Sveti Sava Nemanjić, a 1852. u Primetbama oštro je ustao protiv Vukovog prevoda Novog Zavjeta. Kasnije, kao episkop, sasvim je napustio poeziju i posvetio se pobožnoj i poučnoj književnosti.

Tako je 1885. izdao u Novom Sadu: Uvod u tumačenje Sv. Pisma i Iz života svetih ugodnika, božjih.

Još 1882. izdao je u Novom Sadu dva prevoda: Pripovijetke mojoj kćeri i Saveti mojoj kćeri od moralističkog francuskog pisca J. N. Bouilly. Godine 1886. štampao je u Novom Sadu prevod Dva prijatelja od Le Sage-a.

Posle njegove smrti (1904), objavljena je njegova Autobiografija, koja je zanimljiva i čitka, a, ima znatne vrijednosti za pobliže poznavanje prilika, narodnih borba i ljudi iz njegova vremena. Kao crkveni govornik on zauzima prvo mesto pored Teofana Živkovića i Germana Anđelića. Besede mu je izdao D. Ruvarac 1892. godine.

Bude Budisavljević Prijedorski je o njemu napisao knjižicu "Nekolike moje uspomene na Nikanora Grujića".

Izvor Wikipedia