Boško Buha (Gradina, kod Virovitice, 1926 — Jabuka, kod Prijepolja, 27. septembar 1943) bio je učesnik Narodnooslobodilačke borbe, pionir i borac-bombaš Druge proleterske brigade i narodni heroj Jugoslavije.

Nakon okupacije Jugoslavije, 1941. godine, ustaše su ga sa porodicom proterale iz rodne Slavonije, pa je prešao u zapadnu Srbiju, u Jadarsku Lešnicu. Tu je oktobra 1941. godine stupio u Mačvanski partizanski odred. Potom je kratko vreme bio na lečenju u oslobođenom Užicu, a odatle se sa borcima Užičkog partizanskog odreda, povukao u Sandžak. Marta 1942. godine stupio je u tada formiranu Drugu proletersku udarnu brigadu, u njen Četvrti užički bataljon.

Iako je bio mlad i malen rastom, iskazivao je izuzetnu hrabrost. Posebno se istakao kao vešt bombaš u borbama kod Čajniča, na Kozari, kod Kupresa, Jajca, Livna i dr, pa je bio vođa jednog bombaškog odeljenja. Kao jedan od omiljenih boraca Četvrtog užičkog bataljona Druge proleterske brigade bio je izabran za člana delegacije ove brigade na Prvom kongresu Antifašističke omladine Jugoslavije. Na ovom Kongresu, održanom decembra 1942. godine u Bihaću, govorio je o svojim i podvizima svojih ratnih drugova. Njegov govor izazvao je oduševljenje među delegatima, a čestitao mu je i Vrhovni komandant NOV i POJ Josip Broz Tito.

Isticao se i u kasnijim borbama Druge proleterske brigade, a posebno u borbama tokom bitke na Neretvi i bitke na Sutjesci. Poginuo je septembra 1943. godine kada je kamion u kome se nalazio u blizini sela Jabuka, kod Prijepolja, naišao na četničku zasedu. Sahranjen je u Pljevljima.

Za narodnog heroja proglašen je 20. decembra 1951. godine. U selu Jabuci je 1960-ih godina izgrađen Memorijalni kompleks posvećen Bošku Buhi i drugim pionirima i omladincima poginulim u Narodnooslobodilačkom ratu.

Biografija
Rođen je 1926. godine u slavonskom selu Gradini, kod Virovitice.[1] Poticao je iz siromašne zemljoradničke porodice. Boškov otac Rade Buha bio je poreklom iz hercegovačkog sela Domrke, kod Gacka. On je nakon Sarajevskog atentata, juna 1914. godine, bio zatvoren u Bileći, a potom je mobilisan u Austrougarsku vojsku i poslat na front u Italiju. Zajedno sa grupom vojnika, Rade je odatle pobegao i stigao na Solunski front, gde se kao dobrovoljac pridružio Srpskoj vojsci. Nakon završetka Prvog svetskog rata, Rade i njegova žena Mara su kolonizovani u Podravinu, gde je kao ratni dobrovoljac dobio malo zemlje.

Boško je bio najstarije od sedmoro dece Radeta i Mare Buhe, a pored njega su imali ćerke Zoricu, Milosavu i Radojku, kao i sinove Pavla Paju, Milenka, Vladu i Petra.[a] Iako malen rastom, Boško je bio veoma nemirno dete, jedan od najnemirnijih među svojim vršnjacima. Njegov učitelj se Boškovom ocu žalio kako je Boško iako dobar đak, veoma nemiran na časovima. Voleo je da se igra s drugom decom, a najviše je voleo da igra klisa. Iako nemiran, voleo je da s ocem radi na njivi i pomaže u vođenju domaćinstva. Posebno je voleo da se igra sa konjima svoga oca — kobilom Julkom i konjem Cvetkom.

Nakon okupacije Kraljevine Jugoslavije i uspostavljanja Nezavisne Države Hrvatske (NDH), juna 1941. godine, ustaše su upale u Gradinu i otpočele progon srpskog stanovništva. Naređenje je bilo da svi Srbi spakuju svoje stvari na kola i napuste selo. U koloni zaprega, koja je išla ka železničkoj stanici, bila je i Boškova porodica. Na železničkoj stanici ustaše su prispeli narod terali u otvorene stočne vagone. Boško se tada veoma teško odvojio od svojih omiljenih konja. Jedan ustaša ga je tada odgurnuo i Boško je iako dete hteo da jurne na njega, ali ga je otac smirio i ugurao u vagon.

Nakon čitave noći putovanja, voz sa prognanim narodom je stigao u istočnu Bosnu, u mesto Kozluk, kod Zvornika. Boškova porodica je potom skelom prešla Drinu i došla u selo Jadarsku Lešnicu, kod Loznice. Tu su se smestili u jedan magacin, a Boško i njegov otac Rade su išli da nadniče po drugim kućama kako bi nešto zaradili za život. Rade je pomagao po kućama, cepao drva, uređivao dvorišta, a Boško je čuvao krave i konje.

Narodni heroj

Povodom desetogodišnjice Jugoslovenske narodne armije, 20. decembra 1951. godine, Boško Buha je Ukazom Prezidijuma Narodne skupštine Federativne Narodne Republike Jugoslavije proglašen za narodnog heroja Jugoslavije. Istog dana proglašen je 271 narodni heroj, a među njima su bili i Boškovi saborci iz Druge proleterske udarne brigade — Dragomir Dražević, Vojin Đurašinović, Petar Ivanović Perica, Dušan Ječmenić, Radoslav Kovačević, Milutin Luković, Mićo Matović, Radiša Radosavljević, Božo Tomić, Mate Ujević i Radmila Šišković.

Kao jedan od najmlađih boraca-pionira NOV i PO Jugoslavije Boško Buha je postao simbol borbe i stradanja omladine u Narodnooslobodilačkoj borbi. Na inicijativu pionira Prijepolja i Pljevalja 1959. godine je pokrenuta akcija za izgradnju trajnog sećanja na revolucionarni put Boška Buhe i drugih pionira-boraca. Nakon toga Savez pionira Jugoslavije je pokrenuo akciju prikupljanja priloga za izgradnju pionirskog spomen-doma „Boško Buha” u selu Jabuka. Spomen-dom je izgrađen 1964. godine, a 17. oktobra 1966. godine ovde je održan susret mladih iz čitave Jugoslavije i veliki istorijski čas, koji je prerastao u Jugoslovenske pionirske memorijalne svečanosti „Boško Buha”, koje su se održavale svake godine na dan pogibije Boška Buhe 27. septembra.[33] Istog dana na mestu Boškove pogibije bio je postavljeni kameni beleg sa natpisom — Ovde je 1943. godine poginuo pionir, borac i narodni heroj Boško Buha, pored koga je posađeno 17 borova u znak broja godina koliko je Boško imao u trenutku pogibije. Otkrivanju ovog spomen-obeležja prisustvovao je Rade Buha, Boškov otac.

Izvor Wikipedia